07-07-31 uit Huub's aantekeningen

oktober 1989

Aan het eind van een weinig enerverend bridgetoernooi in oktober 1989 in Warschau vond een afscheidsavond plaats in het riante onderkomen van de voorzitter van de Poolse Bridge Liga.

Bridgers doen het tot vervelens toe. Die avond kregen we opdracht uit het gezelschap een partner te kiezen van buiten de eigen landsgrenzen. Ik bleef aan Oscar Stittelmann hangen die, zoals zijn naam al verraadt, afkomstig was uit Moskou. Oscar en ik werden tweede, ondanks de fles wodka die we elk op zak droegen en waaruit we zeer consequent elkaars glazen vulden na elk gemaakt contract. Oscar sprak geen Engels en ik geen Russisch. Onze communicatie verliep dan ook zeer moeizaam langs internationale bridgetermen. Oscar stond na elk spel een ogenblik op, legde zijn hand op zijn hart en boog "Thank you, Guub" waarna het wodka-protocol werd vervolgd.

Na de wedstrijd hield het gezelschap zich bezig met het roosteren van enorme stukken vlees in een door keien omsingeld kampvuur. Plotseling werd ik ingesloten door vier wat zorgelijk kijkende heren. Of ik die journalist uit Holland was? Zij stelden zich voor als Litouwers, ze wensten me te spreken.
In een stoffige hoek van mijn geheugen vond ik een oud rijtje: Estland, Letland, Litouwen. En daarmee hield mijn kennis van Litouwen volledig op.

Drie uur en nog eens twee flessen wodka later wist ik heel wat meer van het land. Ik hoorde van de onafhankelijkheidsstrijd die in 1987 onder aanvoering van Sajudis opnieuw was opgelaaid. Ik vernam de mateloze behoefte aan enige steun en support vanuit het Westen en proefde de nog steeds heilige verontwaardiging vanwege het feit dat het Westen niet ingreep toen in 1940 de Russen de Baltische Staten, volledig in strijd met de volkenrechtelijke overeenkomsten, annexeerden. Ter plaatse moest ik plechtig beloven te komen kijken.

13 maart 1990

Belofte maakt schuld. Zo vloog ik samen met fotograaf Willem Paterik, eveneens freelancer, op 12 maart naar Vilnius. Een eerdere poging, vlak na de jaarwisseling, om een visum te krijgen faalde om onduidelijke redenen. Maar we waren er de Sovjet-autoriteiten achteraf dankbaar voor. Bij aankomst rond middernacht op het vliegveld werden we opgewacht door onze gastheren. Ze propten bagage, Willem en mij in een gammele Lada en maakten een dodenrit door Vilnius.

Plotseling stootten we op een dichte mensenmassa. Ruim driehonderd duizend Litouwers stonden opeengepakt op een plein voor het parlementsgebouw. Het meest aangrijpende was de stilte. Er hing een haast tastbare spanning. Mensen praatten, maar gedempt als in een kerk of op een warme zomeravond in de achtertuin van een rijtjeswoning. Schreeuwende teksten waren echter zichtbaar op de spandoeken. 'Laisve Lietuva' (vrijheid voor Litouwen), 'Gorbatsjow = Hitler', 'KGB = SS'. Een klein meisje, amper negen, hield boven haar hoofd een spandoek waarop een kleine kleurige Mickey Mouse obscene gebaren maakte naar een grote beer achter prikkeldraad.

Willem en ik persten ons door de massa naar voren, zorgvuldig onze apparatuur beschermend: hij zijn camera's, ik mijn opname-spullen. Het was halfeen toen een kleine tuinkabouter, Vytautas Landsbergis zo hoorde ik van mijn gezellen, op het bordes verscheen, vergezeld van een twaalftal paladijnen. Zijn versterkte stem schalde over het plein. Het daags ervoor benoemde kabinet had de republiek Litouwen onafhankelijk verklaard. Toen Landsbergis was uitgesproken weerklonk uit honderd duizenden kelen rondom ons: 'Aciu, aciu, aciu!!' Het bleek geen massale niesaanval, maar een driewerf 'Dankjewel!' van een letterlijk van blijdschap huilende bevolking.

Ik was die nacht de eerste westerse journalist die de nieuwe president onder zijn microfoon kreeg. "Litouwen zal zijn herwonnen vrijheid moeten betalen met immense inspanningen en gigantisch veel bloed", voorspelde de voormalig conservatoriumdocent. Het zou bijna twee jaar duren voor zijn woorden werden bewaarheid. Op 14 januari 1992 bezetten tanks en infanterie de binnenstad en de televisietoren van waaruit een 'vrij' Litouwen haar status benadrukte. Veertien burgers kwamen om tijdens de schietpartijen en andere confrontaties met een repressieve legermacht. Ze werden de martelaren van een opnieuw opgestaan en vastberaden volk dat een maand later echt haar vrijheid zou krijgen.


Dit papiertje zat bij Huub's aantekeningen. Achterop staat de datum 13 maart. Het zijn de namen van het voorlopige kabinet van Litouwen, er zouden democratische verkiezingen volgen.
Opgeschreven door Landsbergis zelf? Zou goed kunnen.