Meer dan een jaar niet naar Huub’s graf geweest. Schande, gewoon. Ik wilde wel, maar er was steeds geen gelegenheid voor. Een lezer van de website, Monique, mailde vorige week dat ze over de begraafplaats had gelopen, maar geen hoed te bekennen. Terwijl het ding toch behoorlijk in het zicht ligt. Dus had ze maar zo in het algemeen de groeten aan Huub gedaan en hem verteld over Alma. Ik vond dat mooi, moest erom lachen.
Maar evengoed ben ik toch altijd zenuwachtig dat er iets met die hoed gebeurt. Er wordt veel brons en koper gejat de laatste tijd, ook op kerkhoven, en er zal maar net een gek zijn die denkt dat dat ding van massief brons is. Soms is Nijmegen erg ver weg.
En ik ben natuurlijk jaloers op Monique. Zij wel en ik niet. Dus besloot ik dat het tijd werd zelf te gaan en realiseerde me in de trein dat ik zo meteen mooi het dagboek af kan sluiten.
Na een tussenlanding op een PvdA-bijeenkomst waar Vreeman toelichting gaf op zijn rapport, maar niets zei wat al niet in het rapport stond, reisde ik door naar Nijmegen. Onderweg overal veldjes bezaaid met mensen met een gedwee zittend hondje naast zich. En smalle asfaltwegen met kuddes hijgende mensen. En sportvelden vol hollende jongetjes (of meisjes). De publieke ruimte op z’n gedisciplineerdst.
In Nijmegen regende het. Op het pad naar de begraafplaats begon het harder te regenen. Eigen schuld, Alma, moet je maar in de zomer gaan. Ik had wat planten meegenomen en tuingereedschap, had geen idee wat ik aan zou treffen. Toch een beetje nerveus. Toch een schuldgevoel. Wat onzin is, want als er iemand aandacht heeft gekregen dit jaar, is het Huub wel.
Toen ik bij het graf aankwam, hield het op met regenen. Ik stond een tijdje op een afstandje stil te kijken. Wat prachtig. Ja, geen wonder dat die hoed niet te vinden was. De vaste planten die ik vorig jaar had gezet waren enorm uitgegroeid en vormden een zachte kleurige bloeiende huif over het graf. Of ze er zo waren neergelegd. Bijna te mooi om iets aan te doen. De graven links en rechts waren geruimd, het boompje achter Huub’s graf was ook ter ziele. Vermoedelijk had het in de weg gestaan bij de aanleg van een groot nieuw tuingraf pal achter het zijne, beplant met tentallen witte en rode begonia’s, allemaal strak in het gelid.
Er was een echte boom voor mijn boompje in de plaats gezet, een acer, een esdoornachtige boom waarvan de bladeren in de herfst prachtig verkleuren. Mooi, daar kan ik helemaal vrede mee hebben.
Ik legde mijn jas over de steen van de overbuurman en pakte de snoeischaar. Was nog geen minuut aan het knippen of ik hoorde het roodborstje ritselen in de rododendron. En toen gebeurde iets ongelooflijks. Ik ben hier de afgelopen jaren misschien wel dertig keer geweest. Waar het roodborstje andere keren op veilige afstand af en toe even kwam controleren wat ik aan het doen was, kwam hij nu meehelpen. Echt meehelpen. Hij hupte een uurlang druk om me heen, trok takjes opzij, zat op Huub’s hoed de zaak in het snotje te houden, ging zitten frutten in de berg afval die gestaag groeide, af en toe verdween hij er helemaal in, zat een tijdje op mijn tas en mijn jas en zelfs even, een seconde hooguit, als een aai, op mijn hoofd. Toen ik een poosje uitrustte, kwam hij op nog geen dertig centimeter afstand gezellig naast me mee zitten uitrusten. Als ik wat tegen hem zei, ging dat koppie scheef en luisterde hij. Ik wist niet wat me overkwam. Schrijf je een diepgravend stuk over roodborstjes, gaat het eerste het beste roodborstje dat je tegenkomt er nog eens drie keer overheen. Ik werd er ontzettend gelukkig van, de zon scheen, het natte gras begon te dampen, Huub’s graf kreeg eindelijk weer een grote beurt, mijn handen roken lekker naar lavendel, het was doodstil op het gezoem van hommels en een knots van een libel na en er was de hele tijd een kleine vogel bij me.
Toen ik de rommel had opgeruimd, de grafsteen had schoongespoeld, de gieter had teruggebracht naar zijn plek bij het kraantje en mijn jas aandeed vloog het roodborstje op de steen van Huub’s opa en oma en keek naar me. Ik keek naar hem, heb hem gedag gezegd, bedankt voor het helpen, en toen vloog hij weg. Ik word er weer warm en blij van terwijl ik dit zit te schrijven.
Op de terugweg zag ik vanuit de trein op station Tilburg zeker tien mussen driftig in de weer met het opruimen van een op de grond gevallen zakje patat. Ik greep naar mijn camera, had in gedachten het onderschrift al klaar – NS zet mussen in – maar de kaart van de camera was vol. He? Nu al? Thuis zag ik dat ik 9 foto’s van Ruud Vreeman en verder alleen maar foto’s van het roodborstje heb gemaakt. Ik ben me nauwelijks bewust geweest dat ik foto’s heb gemaakt. Was volkomen in de ban van wat me overkwam.
Ik zat op mijn gat op het natte gras naast Huub, leunend op het zachte mos van de rand van zijn graf. Zo zit ik graag. Het roodborstje zat op het randje aan de overkant, vloog af en toe even weg en kwam telkens terug. Ik plukte wat grassprietjes uit het mos en besefte dat ik het afgelopen jaar iets heb gewonnen en iets heb verloren. Alma Oostenwint zijn heeft me de gelegenheid gegeven, nog eens terug te gaan en aan mijn gedachten en gevoel woorden te geven. Dat heb ik erbij gewonnen, een cadeautje aan mezelf: in alle rust nog eens terug mogen kijken. Aan diepere lagen toekomen dan waar ik toen aan toe kon komen. Nieuwe verbanden kunnen leggen, mezelf streng tegen het licht houden. Mensen om me heen zeggen steeds dat ik het nu allemaal een plek heb kunnen geven, door Alma Oostenwint. Maar dat is niet zo. Ik had dit echt niet kunnen maken, als het niet al een plek had gekregen. Niettemin was het voor mij goed, het verhaal nog eens in alle rust te beleven en op te schrijven.
En dat is meteen wat ik verloren heb. Ik zat bij Huub, ik las zijn echte naam op de grafsteen en het had me niet verbaasd als er echt ‘Huub’ had gestaan. Ik heb van hem een jaarlang een verhaal gemaakt. Hij heeft me dat zelf gevraagd, ik heb het gedaan. In het verhaal heet hij Huub. Maar het is mijn verhaal over hem. Ik heb het geschreven en anderen laten lezen. Zijn eigen verhaal kan hij, de schrijver, niet meer schrijven.
Ook daarom is het goed dat ik hiermee de dagboeken afsluit. Dat ik het verhaal van Huub en Alma hier laat eindigen. Met een roodborstje dat spontaan mee kwam helpen.
Het wordt tijd dat ik mijn man en mij de vrijheid teruggeef. Zodat hij, niet meer afhankelijk van en misschien gehinderd door de woorden die ik hem geef, in nieuwe gedachten en vormen bij me kan komen. Ik weer in vrijheid nieuwe gedachten over hem mag krijgen die ik niet onder woorden hoef te brengen. Omdat ik hem nog steeds wil leren kennen en zolang ik zelf doorleef, zal blijven veranderen. Dit was zoals Alma Huub zag in 2007. Maar volgend jaar kan het weer anders zijn. Zoals het ooit anders is geweest.
Ook voor mij is het goed, Alma en haar verhaal te laten gaan. Ik heb van mezelf ook een verhaal gemaakt. Het verhaal van Alma en Huub. Uiteindelijk eindigt iedereen als een verhaal, verhalen. Dat weet ik wel. We hebben geen andere manier om onze herinneringen vorm te geven dan in verhalen.
Maar van jezelf voor anderen een verhaal maken terwijl aan je eigen verhaal nog dagelijks wordt geweven, dat voelde soms als beklemmend. Ik had een ervaring die misschien echte schrijvers ook hebben: zodra iets tot verhaal is gestold, ben je het kwijt. Niet alleen kwijt in de reinigende betekenis – zo, dat moest ik even kwijt – maar ook in de letterlijke betekenis. Je hebt het buiten jezelf geplaatst, en daarmee verjaagd van de plaats in je herinneringen waar het rustig lag te soezen en te dromen. Waar het nog elke vorm, kleur en geur aan kon nemen voordat ik besloot het die vorm, deze kleur en deze geur te geven. Als je zo ook van jezelf een verhaal maakt, raak je ook jezelf een beetje kwijt. Het is goed dat dit stopt. Dat ik ook zelf weer ongezien in de zon mag gaan liggen soezen en dromen. En vrij ben elke vorm, kleur en geur aan te nemen die ik wil of zich aandient. Niets staat vast, ook ik niet.
Ik ben er trots op dat ik het voor elkaar heb gekregen, een jaarlang elke dag het verhaal te vertellen. Ik zat daar naast het graf van mijn man en zei bij gebrek aan iemand anders maar tegen het roodborstje dat ik er trots op ben dat ik mijn belofte aan hem heb kunnen waarmaken, zij het op een andere manier en in een andere vorm dan hij voor ogen had.
Helemaal in het begin heb ik nog wel eens geschreven dat ik hoopte dat anderen er ook wat aan hebben, aan ons verhaal. Dat hoop ik nog steeds. Maar gaande de rit kon ik er niet meer omheen. Ik heb dit verhaal in geuren en kleuren opgeschreven voor mezelf en voor mijn man. Zoals die grote gek Theo Maassen ergens midden in een van zijn shows terloops zegt: “Kunt u mijn eigenbelang zo inpakken, dat het een cadeautje lijkt?”
Het is verteld, het is goed geweest, het is mooi zo. Ik heb het met veel liefde en plezier gedaan.
Het was een schoon jaar.
]]>